Obesitas

Overgewicht en obesitas zijn ziekten van het vet. We leven in een omgeving met veel ongezonde dingen. Een gezond gewicht houden kan daarom voor sommige kinderen lastig zijn. 

Je hebt overgewicht als je te zwaar bent voor je lengte. Ernstig overgewicht noemen we obesitas. Overgewicht en obesitas worden berekend met de Body Mass Index: BMI. We gebruiken daarvoor de volgende formule:  

Gewicht in kilogram : lengte in meters x lengte in meters 

Bereken hier online je BMI.

Gemiddeld heeft 1 op de 6 kinderen in Nederland overgewicht. 1 op de 30 tot 40 kinderen heeft obesitas. In iedere klas op de basisschool zitten gemiddeld 3 à 4 kinderen met overgewicht en 0 of 1 met obesitas. In iedere middelbare schoolklas zitten 6 à 7 kinderen met overgewicht en 1 met obesitas. Ongeveer evenveel meisjes als jongens hebben overgewicht of obesitas.

De volgende factoren zorgen ervoor dat je als kind overgewicht of obesitas kunt krijgen:
– Een ongezonde leefstijl. Je kunt overgewicht krijgen als je langere tijd meer eet en drinkt dan je nodig hebt.
– Te weinig bewegen. Als je weinig beweegt, heb je minder voeding nodig. Daardoor krijg je eerder overgewicht.
– Aanleg. Je gewicht wordt voor meer dan de helft erfelijk bepaald.
– Stress. Bijvoorbeeld als het niet fijn is op school, of wanneer er veel ruzie is. Veel kinderen gaan hierdoor meer eten. Stresshormonen kunnen er ook voor zorgen dat je sneller aankomt. 
– Slecht slapen. Als je moe bent heb je meer honger. 
– Medicijnen. Bijvoorbeeld medicijnen tegen epilepsie of psychose, of het chronisch slikken van corticosteroïden. Die kunnen ervoor zorgen dat je meer honger krijgt, waardoor je meer gaat eten.  
– Ziekte. Bij sommige erfelijke ziekten zit er een foutje in het DNA. Daardoor heeft een kind meer honger. Deze ziekten komen niet veel voor.
– Hormonen. Zeldzame hormoonziekten kunnen voor een hoger gewicht zorgen.   

Bovenstaand plaatje laat zien welke dingen je vetcellen ‘ziek’ kunnen maken: zo krijg je overgewicht of obesitas. 

De dokter stelt je vragen over hoe je leven eruitziet (zie vraag 3). Ook onderzoekt de dokter je lichaam. Je lengte en gewicht worden gemeten om je BMI te berekenen (zie vraag 1). Je BMI komt in een grafiek die rekening houdt met je leeftijd en of je een jongen of meisje bent. 

Er zijn vier groepen: 

• Overgewicht 

• Obesitas graad 1 (ernstig overgewicht), 

• Obesitas graad 2 (zeer ernstig overgewicht)  

• Obesitas graad 3 (extreem overgewicht)  

Wat je antwoordt en je BMI-groep bepalen of er verder onderzoek nodig is. Ook is het belangrijk om te weten of je een zeldzame hormoonziekte of erfelijke DNA-ziekte hebt, of medicijnen gebruikt. Of dat je een ziekte kan hebben als gevolg van overgewicht.

Zijn alle uitslagen binnen? Dan maak je samen met de dokter een onderzoeks- en behandelplan (zie vraag 5). 

Leefstijl
De basis van de behandeling is verandering van je leefstijl. Samen met je dokter ga je kijken naar je voeding en welke veranderingen je in je eetpatroon kan maken. Zo kijk je hoe je minder, of meer gezonde, voedingsstoffen binnen kunt krijgen.

En wat kan je doen om meer te bewegen? Zoek bijvoorbeeld naar een sport die bij jou past. Ontspanning en goed slapen zijn ook heel belangrijk. Beperk je schermtijd en doe leuke dingen met vrienden. Van samen spelen worden veel kinderen blij!  

Kijk wat jij zelf met je ouders kan veranderen. Sta zelf aan het roer! 

Hierna kijk je samen met de dokter naar wat voor andere hulp jij misschien nodig hebt. Het is belangrijk dat je dingen verandert die je lang vol kunt houden. Vaak gaat dit beter als je een steuntje in de rug krijgt.  

Een jeugdverpleegkundige, diëtist of leefstijlcoach kan je adviezen geven over veranderingen in je eetpatroon. Een fysiotherapeut of sportcoach kan je helpen om conditie op te bouwen en meer plezier te krijgen in bewegen.

Maar weet je wat het allerbelangrijkste is? Dat het hele gezin de leefstijl verbetert. Want samen sta je veel sterker. Als dat niet lukt, is soms ook hulp voor ouders nodig. 

Er zijn goede programma’s waarin verschillende zorgverleners samenwerken, zoals de Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI). Is het veranderen van gedrag heel moeilijk, dan kan een psycholoog of pedagoog daar ook aan meewerken. Blijft het moeilijk om je gewicht gezonder te krijgen, dan word je soms doorverwezen naar een ander ziekenhuis.  

Medicijnen tegen obesitas 
Er zijn ook medicijnen tegen obesitas. Dit zijn meestal medicijnen voor mensen met suikerziekte, die het hongergevoel remmen. Deze medicijnen zijn op dit moment alleen geschikt voor kinderen vanaf 12 jaar. Wel kunnen ze bijwerkingen hebben. Ook zijn ze duur en worden ze niet vergoed.    

Operatie
Heel soms krijgen jongeren in de leeftijd van 14 tot 18 jaar een maagoperatie. Deze operatie zorgt voor een lager gewicht. Dat is alleen bij jongeren met grote gezondheidsproblemen en extreem overgewicht.  

Als je als kind overgewicht hebt of obesitas, is bewegen soms lastig. Je kunt kortademig zijn of pijn hebben aan je gewrichten. Misschien is het moeilijk om leuke kleren te vinden. Kinderen geven zelf ook vaak aan dat ze gepest worden en minder gelukkig zijn dan kinderen die niet zwaar zijn. 

Vooral bij obesitas heb je een verhoogd risico op meerdere ziekten. Daarbij kun je denken aan suikerziekte, ziekten van het hart en de bloedvaten, kanker of leverziekten door leververvetting. De zwaardere belasting zorgt voor verslechtering van de gewrichten. Helaas krijgen niet alleen oude mensen deze ziektes. Ook kinderen onder de 18 jaar hebben soms diabetes of leververvetting. Daarom is het belangrijk om iets te doen aan overgewicht en obesitas als het er is.  

Een gezond gewicht bereiken lijkt soms ver weg. Daar kan je je moedeloos door voelen. Maar weet je? Iedere kilo die je afvalt, is al heel goed voor je gezondheid! Kleine stapjes helpen om je snel fitter en fijner te voelen. Hierdoor lukt het je om weer verder te gaan met een gezondere leefstijl.  

En veel kinderen hoeven niet eens af te vallen. Als ze hun gewicht houden en in de lengte groeien, komen zij ook van hun overgewicht of obesitas af. 

Nee, overgewicht en obesitas zijn niet bij iedereen even erg. Er zijn verschillende groepen van overgewicht en obesitas (zie vraag 4). 

Een kind met obesitas graad 1 heeft gemiddeld minder last dan iemand met obesitas graad 3. Maar niet iedereen is gemiddeld. Er zijn kinderen met obesitas graad 1 die al jong suikerziekte krijgen. En kinderen met obesitas graad 3 die nergens last van hebben. Hierbij speelt aanleg waarschijnlijk een belangrijke rol.