Groep A-Streptokokken Infectie (GAS)

De groep A-streptokok (afgekort als GAS) is een bacterie. Vaak is de bacterie onschuldig aanwezig op de huid of in de keel van mensen. GAS kan veel verschillende soorten infecties veroorzaken, afhankelijk van de plek in het lichaam van je kind.

Ook verschilt de ernst van de infectie. Er zijn milde infecties die meestal vanzelf voorbijgaan. Dit zijn bijvoorbeeld een keel- of oorontsteking, of roodvonk, waarbij je kind keelpijn, koorts en rode huiduitslag krijgt. En er zijn ernstige infecties, bijvoorbeeld van de longen, hersenvliezen en bloedbaan.

GAS-infecties kunnen overal in het lichaam en op iedere leeftijd optreden. Maar vooral bij kinderen jonger dan 5 jaar komt het vaker voor, en zij kunnen eerder hiervan ernstig ziek worden. GAS-infecties komen evenveel voor bij meisjes als bij jongens.

In onderstaand plaatje zie je voorbeelden van hoe vaak een keelontsteking, huidinfectie en ernstige infectie met GAS bij kinderen voorkomen:

Op onderstaand plaatje zie je waar de GAS-bacterie een ontsteking kan geven. Ook zie je hier hoe ernstig die is. Milde aandoeningen zijn zwart, ernstige aandoeningen zijn rood.  

Het verschil tussen een infectie met de GAS-bacterie en een andere bacterie of virus is soms moeilijk te zien.  De dokter denkt aan een infectie door een bacterie als je kind:  

• Snel zieker wordt;
• (Hoge) koorts heeft;
• Lang ziek blijft;
• Of je als je kind eerst beter leek te worden, maar dan plots weer zieker wordt

De dokter zal je de volgende vragen stellen:

• Hoe lang is je kind al ziek?;
• Heeft het koorts?;
• Heb je paracetamol gegeven? hoe vaak en hoeveel?;
• Welke klachten heeft je kind?;
• Hoeveel eet en drinkt je kind (nog)?;
• Hoeveel plast je kind?;
• Heeft iemand anders in huis ook klachten? En passen die bij een GAS-infectie?

Ook zal de dokter je kind onderzoeken:

• Hoe is de kleur van de huid van je kind?;
• Hoe is het bewustzijn? Hoe reageert je kind?;
• Wat is de bloeddruk? En hoe snel en krachtig is de hartslag?;
• Hoe zien de slijmvliezen eruit?;
• Zijn de lymfeklieren vergroot?;
• Hoe zien de keel en mond eruit? Met een lampje en spatel kijkt de dokter naar de tong en achter in de keel. Zo is te zien of die rood of gezwollen zijn. Soms zijn er ook witte plekjes bij een GAS-infectie;
• Hoe klinken de longen? Hoe ademt je kind, is het benauwd?;
• Hoe is de doorbloeding van de huid? Zijn er rode puntjes of blauwe plekken? Of andere huidafwijkingen?;
• Heeft je kind nekpijn? Kan je kind het hoofd naar de borst bewegen?

Aanvullend onderzoek

Soms zijn de klachten zo duidelijk, dat extra onderzoek niet nodig is. Dan weet de dokter direct wat er aan de hand is en wat er moet gebeuren. Als de dokter denkt aan een ernstige infectie zal meer onderzoek nodig zijn.

Waarom is het belangrijk om te weten of de infectie door een bacterie of een virus komt? Dat is omdat je een bacterie kunt behandelen met antibiotica. Tegen de meeste virussen zijn er geen medicijnen.

Door een GAS-bacterie krijgt je kind infecties die ook door een andere bacterie of soms virus kunnen komen. Met extra onderzoek nodig komt de dokter erachter om welke bacterie of virus het gaat. Dit is belangrijk, ook om de goede antibiotica te kunnen geven voor de behandeling.

Dit is onderzoek wat de dokter kan inzetten:

• Bloedonderzoek;
• Een kweek van bloed. Dit is ook bloedonderzoek, maar dan in een speciaal flesje. Hierin kunnen bacteriën goed groeien. Zo kan de dokter zo snel mogelijk weten of er een GAS- of andere bacterie in zit;
• Een kweek van de huid of keel. De dokter wrijft hierbij met een wattenstokje over de huid of in de keel. Dit wordt in het laboratorium onderzocht op bacteriën. Het duurt meestal twee dagen voordat de GAS of een andere bacterie groeit. Daarna is de uitslag bekend;
• Een röntgenfoto van de longen of botten;
• Een echo van de huid, buik of gewrichten;
• Een ruggenprik voor onderzoek van hersenvocht, als de dokter denkt aan een hersenvliesontsteking

Niet elke GAS-infectie hoeft behandeld te worden. Milde infecties, zoals bijvoorbeeld een keelontsteking, roodvonk of oorontsteking, gaan meestal vanzelf voorbij. Een huidontsteking wordt vaak behandeld met antibioticazalf of een andere crème.

Bij een erge huidontsteking of longontsteking geeft de dokter antibiotica. Soms kan dit gewoon thuis, met een drankje of tablet. Bij ernstige infecties, zoals een zware longontsteking, bloedvergiftiging, botontsteking of diepere huidinfectie, krijgt je kind antibiotica via een infuus in het ziekenhuis.

Knapt je kind weer op? Dan kan het weer naar huis. De behandeling gaat dan thuis door met antibiotica via een tablet of drankje. Of zelfs via het infuus, als dat mogelijk is. Vaak krijgt voor de zekerheid het hele gezin antibiotica. Dit noemen we ‘gezinsprofylaxe’.

Door de infectie kan het lichaam van je kind zo ontregeld worden, dat de longen en bloedsomloop steun nodig hebben. Deze hulp krijgt je kind dan op de intensive care (IC) voor kinderen, een afdeling waar kritiek zieke kinderen opgenomen worden. Gelukkig genezen de kinderen bijna altijd, maar heel soms kunnen kinderen hieraan overlijden.  

Een GAS-bacterie kan, net als iedere bacterie, worden doorgegeven. Jij of je kind kan daarna de bacterie ook weer doorgeven. Dit gaat meestal ongemerkt. Er bestaat geen vaccinatie tegen de GAS-infectie.

De GAS-bacterie zit vaak in de neus of keel of op de huid. Je kunt drager zijn van een GAS-bacterie zonder dat je er iets van merkt. Je krijgt een GAS-bacterie via druppeltjes door de lucht of aanraking via de huid, zie het plaatje hieronder:

Het zal al duidelijk zijn nu: een GAS-infectie verloopt niet bij iedereen even erg. Ernstige infecties komen veel minder vaak voor, bij ongeveer 2-5 per 100.000 kinderen. Een ernstige infectie, ook wel ‘invasieve GAS-infectie’ genoemd, kan domme pech zijn. Maar er zijn factoren bij je kind die hierbij een rol spelen.

Risicofactoren zijn:

• Leeftijd (jonger dan 5 jaar);
• Onderliggende problemen (van hart, longen, immuunsysteem of hersenen);
• Medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken;
• De periode na de waterpokken

Dit plaatje legt dat uit:

Ook in de omgeving en in de tijd spelen verschillende factoren een rol. Heeft je kind bijvoorbeeld veel contact met anderen, zoals op school en op de kinderopvang? Ook in de winter en lente is er meer kans op infecties, want mensen leven dan dichter op elkaar.

Het aantal (ernstige) GAS-infecties was wisselend in de afgelopen eeuwen. Elke 4 tot 7 jaar lijkt er een piek te zijn. Met name vanaf 2022, na COVID, was er in meerdere landen een flinke toename van GAS-infecties. De exacte oorzaken worden nog onderzocht, maar misschien speelden andere varianten van de GAS-bacterie, meer virale infecties en een minder getraind afweersysteem door COVID een rol.